De rivier liefhebben
Water trekt mensen aan: kinderen spelen graag met water, de vroegste nederzettingen ontstonden langs rivieren en we wandelen of fietsen graag langs de rivier of de zee. Bij Wim Eikelboom gaat zijn liefde voor de IJssel nog een stapje verder.
Gelukkig mag ik van Wim een fiets lenen, want het stuk van de IJssel dat we gaan bezoeken, daar kun je niet met de auto komen. Zodra we op de fiets zitten, spurt Wim ervan door – op weg naar zijn geliefde. Met moeite houd ik hem bij. Wanneer we zijn aangekomen bij het pontje naar Hattem verklaart hij zichzelf nader: “De IJssel is mijn geliefde rivier. Iedere dag ga ik erin zwemmen, daarmee zeg ik haar gedag. Ik houd van de rivier. In de IJssel zwemmen en haar water drinken is het meest intieme dat ik kan doen. Dat laatste durf ik niet, maar als ik in de IJssel zwem, ben ik haar ultiem nabij.” ‘Haar,’ want Wim weet zeker dat de IJssel een vrouw is. Je kunt zijn manier van spreken gerust erotisch noemen. “Is je echtgenote hiervan op de hoogte?” grap ik.
Wim groeide op bij de IJssel, verhuisde en kwam twintig jaar terug weer in de buurt wonen. Hij schreef als journalist over de IJssel en leerde zo de rivier steeds beter kennen. Ook zette hij een wandelpad langs de IJssel uit: Het Voermanstruinpad. En Wim zette als IJsselambassadeur brievenbussen langs de IJssel, zodat ook anderen, die hun liefde voor de rivier op papier willen zetten, daar nu een adres voor hebben.
Tekst gaat verder onder de foto.
Een wandeling langs de IJssel met Wim maakt dat de rivier en het landschap eromheen gaan leven. Hij leert ons de bijzondere planten kennen die er groeien: moeraswolfsmelk, schaafstro (ook wel: Hollands bamboe), koekoeksbloem. We gaan op zoek naar bevers. In het landschap hebben ze hun sporen achtergelaten: op verschillende plekken zijn kleine stammetjes omgeknaagd. Omdat het water laag staat en de ingang van hun holen nu blootligt, kunnen we er misschien één zien. We dalen af in een zijstroompje, banen ons een weg door de begroeiing en glibberen door modder, maar helaas... de bevers houden zich verborgen.
“Hoe zit dat precies, is de rivier voor jou een persoon?” vraag ik Wim. “De rivier is een entiteit, net als een mens, een dier of een plant,” antwoordt hij: “het is een kunstwerk van de Schepper. Er zit iets goddelijks in, net als in elke andere entiteit.” Het heeft ons mensen jaren gekost, we hebben lang geprobeerd te heersen over de schepping en de rivier te temmen, maar we komen er nu langzaam achter dat we met haar kunnen samenwerken. Ondanks de aantrekkingskracht van water, hebben mensen de rivier lang als een vijand gezien. Als een waterwolf, waar je bang voor moet zijn, die je moet bestrijden en inperken. Wim: “Een rivier wil niet getemd worden, maar stromen, meanderen, sediment afzetten. We moeten weten wat de aard is van een rivier. Een rivier wil dansen door het landschap, maar dat mag niet. Het voldoet niet aan wat wij vinden van een rivier. Maar als je de rivier wilt temmen, bijt ze terug. Als je haar wilt inkaderen, slijt ze in de diepte uit.”
Tekst gaat verder onder de foto.
De aantrekkelijke en soms ook gevaarlijke geliefde van Wim is ontzettend belangrijk, maar niet alleen voor hem. Water uit de IJssel stroomt het IJsselmeer in en van daar naar de landbouwgrond in Noord-Nederland. Ook zorgt het water voor drinkwater in Noord-Holland. Wim: “De IJssel is de ‘voedstermoeder’ van Nederland en moet haar functie blijven behouden.”
Maar voor Wim is er dus niet alleen het praktische belang van de rivier. Wanneer hij in haar zwemt, naast haar loopt of bij haar zit, voelt hij zich bemoedigd. Voor hem is de IJssel een pastoraal werker: “Je kunt ernaast zitten en de rivier je verhaal vertellen. Ze neemt alles in vertrouwen mee. Ze laat weten dat een rijke toekomst voor ons ligt en dat we daarheen gaan. Dat vind ik mooi om te delen. Ik hoop dat mensen anders naar landschap gaan kijken.”
Geliefde, moeder, pastoraal werker. Bijna raak ik betoverd door hoe Wim over de IJssel spreekt. Liefde voor het Nederlandse landschap is me niet vreemd, maar die wordt aangewakkerd wanneer Wim de rivier zo schetst. Ik vraag me af wat er met ons zou gebeuren als we nieuwe taal en nieuwe beelden vinden om ons tot het landschap te verhouden? Zouden we er dan meer tijd in doorbrengen, meer aandacht aan schenken, tot andere keuzes komen in onze omgang ermee?
