Een wijnbos in Lelystad
Is het een wijngaard? Nee, het is een wijnbos. Johan en Lidwien verbouwen druiven en maken wijn, maar benaderen de planten en de grond heel anders dan gebruikelijk is in de wijnbouw. Ik zocht Johan op en hij dompelde me onder in de wereld van compostthee, mycelium en meeldauw. Figuurlijk dan.
Ik sta met open mond te kijken. Wat een prachtige plek is dit. Omgeven door bomen en heggen staan hier ongeveer 1.200 wijnstokken rondom het huis van Johan en Lidwien. Vogels vliegen heen en weer, bijen zoemen rondom de struik met tijm. Onder de pergola – waar natuurlijk een wijnplant overheen klimt – drinken we koffie met Johan. Lidwien is op vakantie en groet ons even per telefoon.
"Hoe komt het dat deze wijngaard er zo anders uitziet dan andere?” vraag ik Johan. Hij legt het me uit: “Wijngaarden zijn lang beschouwd als akkers. Er groeiden alleen wijnstokken, geen andere gewassen. Maar dat werkt averechts. Een druivenstok is een klimboom, die klimt in andere bomen. Dat betekent dat we een wijngaard moeten beschouwen als een bos. Het bodemleven is in een bos totaal anders. Het schimmelmycelium werkt samen met andere planten. Zij produceren samen suikers. In onze bodem bestaat een continue ruil van suiker tegen mineralen. Het is een ingewikkeld en robuust systeem.”
Tekst gaat verder onder de foto.
In het buitenland worden druiven verbouwd op rotsbodem, hier in de polder is de grond totaal anders. “De rol van de grond is niet te overschatten,” aldus Johan. “Op deze grond was nooit eerder geteeld, er is geen gif of vervuiling. De bodem bestaat uit zavel, een menging van fijn zand en fijne klei. De druiven groeien er heel goed op!” Dat blijkt, want direct het eerste jaar wonnen Johan en Lidwien al een prijs voor hun wijn.
El Placer (“Het plezier”), zoals de wijngaard van Johan en Lidwien heet, is de eerste volledig gifvrije wijngaard in Nederland. Dat is mogelijk omdat Johan en Lidwien beiden met pensioen zijn: ze hoeven er niet van te leven. De wijngaard is net kostendekkend. Hoe kan dat? vraag ik me af. Net als elke wijngaard heeft deze te maken met plagen als wespen, vogels en slakken. Maar hier wordt zelfs geen sulfiet gebruikt, tegen wat wel de grootste plaag van wijnboeren heet: valse meeldauw. Johan: “Dat vraagt heel wat kunstgrepen. Om te voorkomen dat vogels de druiven opeten en Japanse fruitvliegen er eitjes in leggen, verpakken we alle trossen handmatig in zakjes. Elk jaar zijn er zo'n 15.000 zakjes nodig. Ik heb zelf een machine gebouwd om deze te maken. Vrijwilligers van de World Wide Organisation of Organic Farmers helpen om de druiven in te pakken. Zij verblijven hier een paar weken per jaar.”
Johan doet niet alleen alles om plagen op natuurlijke wijze tegen te gaan, maar ook om de planten en de bodem te versterken. Hij brouwt thee van compost om het bodemleven te verrijken en de hoeveelheid micro-organismen op de bladeren te vergroten. Op de wijngaard groeien ‘pionierplanten’ die veel eigen micro-organismen meebrengen, zoals weegbree en heermoes.
Tekst gaat verder onder de foto.
“Wat drijft je toch om je hier zo intensief mee bezig te houden?” vraag ik. “Toen ik hiermee begon, was ik een simpele lesboer in Amsterdam. Ik gaf les in onderzoek doen. Ik hield wel van de natuur, maar mijn werkzame kennis was slecht. Mensen vormen zich een karig beeld van wat ze zien. Zelf deed ik dat ook. Mijn werk hier helpt me mijn oordeel op te schorten, zodat ik niet onderschat wat er voor me staat.” Ik ben onder de indruk, maar vraag me wel of deze manier van landbouw haalbaar is voor iedereen. “Het zou al heel veel schelen als we de foute dingen – pesticiden bijvoorbeeld – niet meer doen. Er kan veel meer dan dat we denken.”
Johan wijst me erop dat niet alles in een keer hoeft: je kunt ook stapsgewijs werken. Dat kan ik me voor een biologisch wijnbos voorstellen. Maar in de landbouw, zeker op grote schaal, lijkt me dat ingewikkelder: je moet wel ongeveer weten welke kant je opgaat, op kunt, op mag, om te weten waarin je moet investeren. Of is een stap-voor-stap-aanpak eigenlijk altijd wel mogelijk?
