Grondreis nieuws
- A Beautiful Mess Utrecht – samen iets moois makenOp het terrein van het COA in Utrecht, een beetje verscholen, vind je een bijzondere plek: A Beautiful Mess. Geen gewone horecazaak, maar een restaurant en een ontmoetingsplek die toegankelijk zijn voor iedereen en waar mensen die in het asielzoekerscentrum verblijven tijdelijk kunnen werken.
- Beiaardklanken dwarrelen neer over de stad UtrechtWie in Utrecht woont of er regelmatig komt, kent het geluid: het carillon dat hoog vanuit de Domtoren over de stad klinkt. Voor de één is het achtergrondmuziek, voor de ander een herkenningspunt. Wie zich er verder in verdiept, ontdekt een wereld vol passie, traditie en een vleugje ondeugendheid.
- BollenbaasIk houd van bloembollen. Het is bijzonder om te zien dat er uit zo’n onooglijk bolletje – waarvan je was vergeten dat je het in de grond had gestopt – een paar maanden later een plant met een prachtige bloem groeit. De bollenteelt staat echter bekend om het veelvuldige gebruik van bestrijdingsmiddelen. Maar het kán anders. Daarom ga ik in Sint Maartensvlotbrug, boven in de provincie Noord-Holland, op bezoek bij John Huiberts, die het biologisch telen van bloembollen onder de knie kreeg.
- In de Wieringer bonenWanneer ik uit de auto stap, zie ik de dijk liggen. Daarachter ligt de Waddenzee. Het is zonnig, de schapen grazen op de dijk. Senioren snorren langs op hun elektrische fietsen. Kortom: wie uitstapt op Wieringen voelt zich meteen als op vakantie. Maar ik ga aan het werk, vandaag ga ik op het Wieringereiland op zoek naar een bijzondere bonensoort: het Wieringer boontje.
- Op bezoek bij de grond van David en JannekeIn Drongelen, aan de Bergsche Maas en nabij het Oude Maasje, het rivierengebied met vruchtbare kleigrond, ontmoet ik iemand die al zijn hele leven agrariër is: David van der Schans. Hij pacht hier grond van de Maatschappij van Welstand, net als zijn vader voor hem ook al deed. "Mijn familie pacht hier al vijftig jaar," zegt hij. Het agrarisch bedrijf is gemengd: ze houden melkvee en doen aan akkerbouw in de vorm van suikerbieten, erwten en bonen voor conservering en gras en mais voor de koeien. In totaal hebben ze 150 hectare in beheer, waarvan de helft gepacht.
- De wereld van het wierOesterdief, zeerasp, knotswier, gezaagde zee-eik, Iers mos. De namen van wieren klinken als poëzie. Er groeien wel 285 verschillende soorten zeewier langs onze kust, maar we zijn ons er nauwelijks van bewust. Met Ellen Schoenmakers duik ik, op een heel vroege ochtend van een dag vol bezoeken in Zeeland, in de wereld van het wier.
- Een broodje zoals de Zeeuwen zelfWe rijden een gewone straat in Kloetinge op Zuid-Beveland in, maar van ver laten de vlaggen ons zien waar de bakkerij is. We worden ontvangen door Mariska. Zij kan ons alles vertellen over de lekkernij waarmee deze provincie bekend staat: de Zeeuwse bolus.
- "Wij zijn lopende monumenten" - slavernij in ZeelandBij het Zeeuws Archief, gehuisvest in een statig pand in het centrum van Middelburg, ligt de volledige boekhouding van de Middelburgsche Commercie Compagnie. Deze handelsonderneming was in de 18e en 19e eeuw betrokken bij de trans-Atlantische slavenhandel. In de tuin van het Zeeuws Archief spreek ik Angelique Duijndam, voorzitter van Keti Koti Zeeland. Angelique kwam de afgelopen periode vaak in het nieuws: het monument ter herdenking van de slavernij dat zij op eigen initiatief in Vlissingen plaatste, werd meermaals beklad.
- Grondgebied delen met de wolfIn het hart van Nederland, waar de glooiende Veluwe overgaat in boerenland en heidevelden, staat in 2018 een kleine, vastberaden groep mensen op. Ze hebben een duidelijke missie: het beschermen van het evenwicht tussen mens en natuur. Gewapend met een flinke dosis kennis, hoogspanningsdraden, robuuste palen, slimme sensoren en eindeloos geduld, helpen ze veehouders hun vee te beschermen tegen wolven. Jeannet Hulshof, voorzitter van Stichting Wolf Fencing Nederland, is één van hen.
- Het geluk van vlasIn Duiven sta ik tussen de goudblonde stengels van vlas, die in de zomerzon bijna licht lijken te geven. Het is oogsttijd bij het Linen Project en ik mag meekijken en -helpen. Aafje, die me rondleidt, straalt als ze vertelt over de vlasteelt en het linnen dat daaruit voortkomt. “Eerste hand oogst brengt geluk,” zegt ze. Dat klinkt als een grapje, maar als ik mijn eerste bos stengels uit de grond trek, voelt dat toch bijzonder.
- Landgoed Heerlijkheid Mariënwaerdt: een rijk verleden, een levende toekomstIn de Betuwe, bij Beesd, ligt landgoed Heerlijkheid Mariënwaerdt: een ruim 900 hectare groot gebied met bossen, weilanden, akkers en boomgaarden. Wat in 1129 begon als Norbertijner abdij, werd verwoest, weer opgebouwd, stond een eeuw te koop en kwam uiteindelijk in het bezit van de voorouders van de familie Van Verschuer, die het inmiddels bijna drie eeuwen lang met zorg en toewijding in stand houdt; een zeldzame continuïteit die overal voelbaar is.
- De Naoberhoeve: een plek die je wortels laat voelenIn het Drentse Echten ligt een bijzondere zorgboerderij waar landbouw meer is dan productie en dagbesteding meer is dan zorg. Op De Noaberhoeve van Gerlof Pronk en zijn vrouw groeit alles samen: mensen, dieren, planten en aarde.
- Het Gasselterveld: de Malediven van Nederland‘Moet je dit eigenlijk wel willen, die zandwinning?’ vraag ik aan boswachter Linde Veldhoen. We kijken uit over het Gasselterveld, het azuurblauwe meer dat tegenwoordig bekendstaat als de Malediven van Drenthe. Linde lacht even, maar haar blik wordt snel serieuzer. ‘Dat is een goede vraag,’ zegt ze. ‘Aan de ene kant heeft het landschap er enorm onder geleden. Je kunt dit gebied eigenlijk zien als een holle kies: de zandwinning heeft er een diepe hap uitgehaald. Maar aan de andere kant heeft het ook iets bijzonders opgeleverd. Zonder die winning was dit heldere meer er nooit geweest.’
- Onvrije grondenTerwijl ik Drenthe doorkruis, valt me op dat ik zeer uiteenlopende landschappen voorbij zie komen. Van zacht-glooiend landschap met oude akkers, houtwallen en grote rietgedekte boerderijen, tot stille heidevelden en geurende dennenbossen. Wanneer ik verder noordwaarts kom, vlakt het reliëf af en worden de akkers groter en snijden kanalen en sloten het landschap in strakke patronen. Ik ben beland in landschap dat is bepaald door kolonisten en arbeiders die veen systematisch hebben afgegraven voor turf.
- De schoonheid van EmmeloordAls ik aan Emmeloord denk, denk ik niet direct aan schoonheid. Het centrale plein, De Deel, is een grote rechthoekige parkeerplaats. Dat de architect het San Marcoplein in Venetië voor ogen had bij het ontwerp van De Deel is niet zo goed zichtbaar. Toch zijn er mensen die Emmeloord prachtig vinden. Evert de Graaff is zo iemand. Samen lopen we door Emmeloord en spreken we over wat de stad en de Noordoostpolder voor hem betekenen.
- Een groene islamitische begraafplaatsGroen is de kleur van de islam; volgens de overlevering was het de lievelingskleur van de profeet Mohammed. In Almere is er sinds 2024 een islamitische natuurbegraafplaats, die langzamerhand groen kleurt. Ik spreek Mohamed Maksoedan, secretaris van de Ar-Razamoskee. Vanuit deze moskee is het initiatief genomen tot een islamitische begraafplaats in Almere.
- Een wijnbos in LelystadIs het een wijngaard? Nee, het is een wijnbos. Johan en Lidwien verbouwen druiven en maken wijn, maar benaderen de planten en de grond heel anders dan gebruikelijk is in de wijnbouw. Ik zocht Johan op en hij dompelde me onder in de wereld van compostthee, mycelium en meeldauw. Figuurlijk dan.
- Architectuur van de Limburgse grondOveral in Nederland staan kerken en andere bouwwerken van Pierre Cuypers, de architect van het Centraal Station en het Rijksmuseum in Amsterdam. In 1885 weigerde koning Willem III naar de opening van dat museum te komen: het ontwerp van het gebouw was ‘veel te katholiek’. Dat klopte ook wel, want Pierre Cuypers was, ook volgens zichzelf, een rooms-katholieke architect. Vandaag bezoek ik het huis waar hij geboren en getogen is en waar hij later ook atelier hield. Ik ben benieuwd: wat verbond Cuypers met de Limburgse grond?
- Fietsen en koffie in de Limburgse heuvelsAls er iets is dat Limburg uniek maakt ten opzichte van alle andere Nederlandse provincies, dan zijn het wel de prachtige heuvels. Glooiende velden, dorpjes met schuine straten en de vallei van de Maas: rijdend door Zuid-Limburg blijf ik me verwonderen over hoe mooi dit landschap is. Zeker in het zuiden vinden veel Nederlanders het ‘al een beetje buitenland’, met Maastricht als bruisend middelpunt. Maar voor de Limburgers is het thuis. En voor menig wielrenner betekenen die heuvels nog iets anders, namelijk ‘klimmetjes’! Nergens in Nederland zoveel hoogtemeters te bedwingen als hier. Bij wielrennen hoort een koffiestop, en wie dat als geen ander weten zijn Brian en Shivani van Fixed Gear Coffee. Ze hebben een café naast de iconische Cauberg in Valkenburg én in hartje Maastricht. Vandaag ga ik op bezoek om meer te horen over hun passies: koffie en fietsen en wat dat met Limburg te maken heeft.
- Slecht behandeld, slecht herinnerd en slecht betaald“Je kon mijnwerker worden, of je kon mijnwerker worden,” zo omschrijft oud-voorman Wiel Niks zijn beroepskeuze eind jaren ’50. We zitten aan zijn keukentafel in het rustige Ubachsberg, een heerlijk stuk vlaai voor ons. Wiels vader was mijnwerker, diens vader was mijnwerker, en als oudste van zeven kinderen was er voor Wiel geen geld om te studeren. Hij werd dus ondergronds mijnopzichter in de Oranje-Nassau mijnen bij Heerlen, Zuid-Limburg, tot aan de mijnsluiting in 1974. Ik ben op bezoek bij Wiel om meer te weten te komen over die mijnbouw en het mijnwerkersleven. Er gaat deze middag een ondergrondse wereld voor me open.
- De rivier liefhebbenWater trekt mensen aan: kinderen spelen graag met water, de vroegste nederzettingen ontstonden langs rivieren en we wandelen of fietsen graag langs de rivier of de zee. Bij Wim Eikelboom gaat zijn liefde voor de IJssel nog een stapje verder.
- Schilderen tegen de grauwheidAls we lopen of staan, letten we meestal nauwelijks op de grond. Alleen wanneer er iets mis is – een boomwortel, hondenpoep – dan kijken we even. Daarna richten we onze blik weer omhoog. Wanneer je geen dak of thuis hebt, is grond heel erg belangrijk: waar kun je even zitten of liggen? Aan welk stuk grond vertrouw je jezelf toe? Ik bezoek het Meester Geertshuis in Deventer. Een gastvrije huiskamer, waar iedereen die dat wil tot rust kan komen.
- Hemel op de grondDe officiële functie van Zef Hemel luidt ‘Hoogleraar revitalisering van stad en land’, maar hij is bekender onder de titel ‘Wandelprofessor’. Om uit te zoeken wat er nu werkelijk aan de hand is in Nederland (en specifiek in de drie noordelijke provincies), maakt hij sinds drie jaar wandelingen met Jan en Alleman. Vandaag wandel ik met hem mee.
- Holwerd aan ZeeMet de zon in de rug sta ik op de pier van Holwerd, Noord-Friesland. Voor mij zie ik wadlopende vogels, slibberige kwelders en in de verte Ameland. Achter me, binnendijks, het dorpje dat vooral bekend staat als de plek waar de boot naar Ameland vertrekt. Wat als de zee hier een paar meter zou opschuiven, richting Holwerd? Het lijkt een wild, gevaarlijk idee, maar de laatste tien jaar is hier juist aan dat idee hard gewerkt. Tot de plannen plots stokten. Vandaag praat ik aan zijn keukentafel met Theo Broersma over ‘Holwerd aan Zee’.
- "Iedereen zou een dorpsgek moeten willen zijn"“De zeedijk, het land, de akkers – die zijn voor mij een soort ijkpunt, hier kan ik landen.” Anne-Goaitske Breteler is schrijfster, journalist en publiekshistorica en werkt vanuit haar huis in het piepkleine, pittoreske Moddergat. Daar in Noord-Friesland word ik op deze zonnige dag hartelijk ontvangen. Op weg hiernaartoe was me al opgevallen dat er iets verandert als je naar het noorden reist: het licht is anders, het land platter, je kunt kilometers ver kijken. Als Theoloog der Nederlanden ben ik in Moddergat om met Anne-Goaitske te praten over mentale gezondheid op het platteland, naar aanleiding van haar boek De laatste dagen van de dorpsgek.
- Ruilverkaveling FerwerdRijdend door Friesland kom ik langs breed uitlopende akkers en kilometers groen grasland. Af en toe zie ik een grote boerderij, hier en daar een dorpskern met de kenmerkende terpkerken met hun rechte torens. Typisch Fries, toch? Maar het blijkt, zoals altijd, genuanceerder te liggen. Ons landschap is in de 19e en 20e eeuw drastisch veranderd en dat geldt ook voor het Friese landschap.
- De DodendraadTussen Nederland en België lag jarenlang een dodelijke grens. Aan het begin van de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) spanden Duitse soldaten over meer dan 400 kilometer een ijzeren grens tussen Nederland en België. Deze grens bestond uit zes ijzerdraden boven elkaar, geladen met 2000 volt, tussen keramieken geleiders aan houten palen. Hij liep dwars over akkers heen, waardoor boeren hun akkers niet of alleen met speciale toestemming konden bewerken. Vandaag leidt mijn Grondreis me naar de grens met België, naar het plaatsje Zondereigen, langs de route van de ‘Dodendraad’.
- De Heilige DriehoekBij Oosterhout, Noord-Brabant ligt een uniek stuk landschap. In ‘de Heilige Driehoek’ liggen 112 hectaren aaneengesloten natuur, landerijen, monumentale boerderijen en een dorpsstraat gemoedelijk bij elkaar, met als kern drie kloostercomplexen. Samen met Sander Magielsen, planoloog en bestuurslid van de stichting die het gebied beheert, wandel ik vandaag door de omgeving. Wat maakt ‘de Heilige Driehoek’ zo bijzonder?
- Op pad in KabouterlandIn de Kempen, Noord-Brabant, is iets bijzonders aan de hand. Verscholen in de bossen liggen ‘kabouterbergen’: heuvels waar kabouters zouden wonen. Na enig doorgraven blijkt dat het om grafheuvels uit de Romeinse tijd gaat. Ik ging op pad met kabouterprofessor Johan Biemans, om een bezoek te brengen aan de Kabouterberg in Hoogeloon.
- "De 'Trumpjes' van die tijd" - landaanwinning in GroningenRond de hele Nederlandse kust en zelfs verder in het binnenland kennen we een geschiedenis van landaanwinning. Onlangs bezocht ik al de Tweede Maasvlakte die deze eeuw nog werd aangelegd. Ook in Groningen is land onttrokken aan de zee. Door in het water van de Waddenzee rijsdammen te bouwen bleef na de vloed extra slib liggen. Beetje bij beetje ontstond er zo nieuw land. Ineke Noordhoff tekende deze bijzondere geschiedenis op in het boek Schaduwkust. Met haar wandel ik op een koude dag door de Westpolder, een relatief nieuw stuk Gronings land.
- Groningse gemeenschappen scheuren door bevingenOp 13 februari 2025 om 00:22 uur beefde de aarde in Groningen. Opnieuw. Decennialange gasboringen veroorzaken niet alleen scheuren in huizen en muren, maar ook in dorpsgemeenschappen. Ik liet me meenemen in de verhalen van drie Groningers die alles weten van bevingen en wat deze met mensen en gemeenschappen doen: Reint Wobbes (Platform Kerk en Aardbeving), Marjo van Bergen en Astrid van der Eijk (beiden geestelijk verzorger aardbevingsgebied). In de markante woning van Reint, een voormalige doopsgezinde pastorie, doen zij hun relaas.
- De terp van LeidschenveenOnder de rook van Den Haag, op een grote groene heuvel, staat een klein wit kerkje. Door de mist loop ik naar boven en kijk uit over... een Vinexwijk. Als Theoloog der Nederlanden, op zoek naar het collectieve verhaal van Nederland over de grond, ga ik hier eens polshoogte nemen. Want dat kerkje op die groene heuvel, wat ís daar toch mee?
- Op fossielenexpeditie op de Tweede MaasvlakteUit zee land maken, Nederlanders doen het al eeuwen. Met kwelders, gemalen en inpolderen, en sinds de vorige eeuw ook door het opspuiten van zand. Zo werden de Eerste en Tweede Maasvlakte gemaakt, nieuw land voor de haven van Rotterdam. Maar juist die nieuwe Maasvlaktes hebben een hele oude geschiedenis: in het zand zitten fossielen, zoals mammoettanden en mensenbotten van tienduizenden jaren oud. Hoe komen die fossielen daar terecht? Als Theoloog der Nederlanden ga ik op onderzoek uit.
- "Elke koe is een verhaal"Op donderdag 16 januari stortte de stalvloer van boerderij De Bonte Parels in. Daarbij kwamen ongeveer 45 koeien in de mestput onder de stal terecht. Dankzij massale inzet van hulpdiensten konden alle koeien gered worden. Het leven van het boerengezin staat echter op z’n kop. Theoloog des Vaderlands Mirella Klomp, die een jaar lang mensen spreekt over de grond waarop we leven, luisterde naar het verhaal van boeren Rutger en Christianne.
